یک دهانه ی برخوردی تماشایی روی عطارد

این دهانه ی بزرگ با دامنه های روشن چگونه روی عطارد پدید آمده اند؟ هنوز جواب این سوال را به طور قطع نمی دانیم. کاوشگر روبوتیک «مسنجر» در گذر اخیر خود از فراز عطارد(فارسی) با پرواز در سطوح پایین تر تاید کرد که تعداد این گونه دهانه های برخوردی در عطارد بیشتر از تعداد آنها در ماهِ زمین است. تصویر بالا، نمایی از یکی از همین مجموعه دهانه های برخوردی است که در گستره ای به وسعت 80 کیلومتر بخش شده اند. مسنجر در پرواز ماه گذشته ی خود در ارتفاع 20 کیلومتری از سطح سیاره این عکس را ثبت کرد. وجود این مجموعه های برخوردی معمایی برای عطارد است چرا که آثار حاصل از آب و هوای منظومه مانند طوفان های غبار و طوفان های خورشیدی که باعث فرسایش سطح خانواده ی خورشید می شوند باید روی عطارد قدرت بسیار بیشتری از ماه داشته باشند. فرضیه ای است که با توجه به خواص ظاهری خاک عطارد و جرم زیادش و همچنین نزدیکی آن به خورشید، پیشنهاد می کند که این نزدیکی باعث به وجود آمدن برخورد های شدیدتری روی سیاره شده است و مقدار بیشتر از خاک روشن عطارد را به اطراف پخش کرده. مسنجر پیش از وارد شدند به مدار عطارد در سال 2011 سال بعد نیز دیداری با آن خواهد داشت.

پنهان زیر قطب جنوب

چه چیزی زیر قطب جنوب زحل پنهان شده است؟ برای پاسخ به این سوال کاوشگر روبوتیک کاسینی که اکنون به گرد زحل در حال چرخش است، این بخش سیاره ی عظیم زحل را در رده ی فروسرخ بررسی می کند. نوار هایی از ابرهای باریک، در این ناحیه دیده می شوند که که بخش های گرمتر زیرین را که روشنتر هستند، پنهان می کنند. در حالی که مجموعه ای از طوفان های تیره در این بخش وجود دارند؛ کمربند هایی از این ابرها در عرض های مختلف جغرفیایی دیده می شوند. شگفت آنکه این ابرهای تیره که در سطوح بالایی قرار دارند و در یک چهارم جنوبی سیاره دیده می شوند، در نزدیکی های قطب جنوب ناپدید می شوند که رازی دیگر به راز های سامانه ی گردابی قطب جنوب زحل اضافه می کند. کاسینی که از سال 1383 در مدار زحل قرار گرفته و در حال بررسی خانواده ی زحل است، این عکس را سال گذشته تهیه کرده است.

هر روز یک عکس نجومی با توضیح فارسی APOD FARSI APOD | GiteyBlog | NojumNews | MyView

رنگ های مرموز زحل – زحل رنگی!

این رنگ های عجیب روی زحل چیستند؟ کاوشگر روبوتیک کاسینی که به گرد زحل می گردد، این عکس را از نیمکره ی شمالی ارباب حلقه های منظومه ی خورشیدیمان فرستاده که تفاوت های زیادی را با عکس های چهار سال پیش که کاوشگر به زحل رسیده بود نشان می دهد. رنگ های عجیبی در نیمکره ی شمالی پدید آمده است. شاید این رنگ های به خاطر تغییرات ناشی از گذر فصل ها در زحل پدید آمده باشید. ولی کسی در اینباره مطمئن نیست. در عکس بالا این رنگ ها در شمال سایه ی تیره ی حلقه ی زحل به خوبی دیده می شوند. حلقه ی زحل کمی پایین تر تقریبا از پهلو دیده می شود و به صورت خطی باریک و سیاه به چشم می آید. تیتان، ماه بزرگ و همیشه ابری زحل هم کمی بالاتر از حلقه ها دیده می شود. اگر دقیقتر به عکس نگاه کنید سه ماه دیگر را هم خواهید یافت. کاسینی در سال 1383 خود را به زحل رساند و از آن زمان تا کنون با جمع آوری اطلاعات و عکس های که به زمین فرستاده هم درک ما را نسبت به محیط بیرونی منظومه گسترش داده و هم معماهای زیادی پدید آورده است.

ستارگانی پرچرم در دم عقرب

در دم صورت فلکی عقرب سحابی نشری گسترده ی NGC 6357 تقریبا در فاصله ی 8000 سال نوری از ما جای گرفته و ستارگان پرجرمی را درون خود جای داده است. در حقیقت در مرکز این تصویر دقیق از NGC 6357 خوشه ی ستاره ای «پیس میس 24» (Pismis 24) برخی از پرجرم ترین ستارگان کهکشانمان را در خود جای داده است. ستارگانی که بیش از 100 برابر خورشید ما جرم دارند. در بخش روشن مرکزی سحابی، ستونهایی از گرد و غبار وجود دارند که پیش ستارگان پرجرم پشتشان را از چشم ابزار اپتیکی ما پینهان می سازند. ساختار های پیچیده ی این سحابی را طوفان های ستاره ای و تابش های قدرتمند ستارگان جوان و ستارگان پرجرم در حال شکل گیری، پدید آورده اند. این تصویر تلسکوپی جذاب با توجه به فاصله ی NGC 6357، تنها گستره ای به وسعت 50 سال نوری را نشان می دهد.

عکس: Johannes Schedler Panther Observatory

نگاه نزدیک به NGC 253

این «جهان جزیره‌ای» پر گرد و غبار، یکی از درخشان‌ترین کهکشان‌های آسمان است. NGC 253 که تقریبا از پهلو آن را می‌بینیم، نزدیک به 13 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد و بزرگترین کهکشان گروه کهکشانی «حجار»، همسایه‌ی گروه محلی خودمان است. این تصویر دقیق و نگاه نزدیک با جزئیات فراوان، از داده‌های دوربین بررسی پیشرفته‌ی هابل (ACS) بدست آمده است. از سمت چپ که شروع کنیم، هسته‌ی کهکشان قرار دارد، پانارومای این کهکشان با رشته‌های گاز و گرد و غبار میان ستاره‌ای ادامه می‌یابد و به ستارگان جدا افتاده در انتهای صفحه‌ی کهکشان منتهی می‌شود. محدوده‌ی میدان گرانشی این کهکشان گستره‌ای به وسعت 50 هزار سال نوری را پوشش می‌دهد. اطلاعات این عکس بخشی از طرح ANGST است. طرحی با عنوان « نگاه ACS به کهکشان‌های اطراف ما» که هدفش کمک به درک بهتر جهان پیرامون(فارسی) ماست.

تصویری حقیقی از فالس کیوا

آیا جایی در جهان وجود دارد که شما بتوانید آسمانی به این شکل ببینید؟ بله. عکس بالا، عکسی تک مرحله ای است که در این منطقه گرفته شده است. با نمایی دیدنی از عوارض زمین و نمایی تماشایی از آسمان. در میانه ی تصویر کمربند کهکشان راه شیری را می بینید که به دیدار زمین آمده و در یک نوردهی طولانی اینگونه خودنمایی می کند. اگر از این فواصل دور نزدیکتر بیاییم، سیاره ی مشتری (فارسی) را چون نقطه ای درخشان در سمت چپ نوار راه شیری خواهید یافت. باز هم نزدیک تر تپه ها و عوارض دیدنی پارک ملی کانیون در ایالات متحده قرار دارند که هلال ماه آنها را روشن کرده است. نزدیکی های دهانه ی غار، حصاری سنگی وجود دارد که مشخص نیست چه کسی آن را ساخته است ولی با نام «فالس کیوا» شناخته می شود. این حصار در طول زمان نوردهی با فلاش های نورانی توسط عکاس روشن شده است. «والی پاچولکا»، عکاس نجومی و عکاس این عکس می گوید وارد شدن به غاز برای گرفتن این عکس کار آسانی نبود. خصوصا که وقتی در تاریکی برای گرفتن عکس مناسب تلاش می کرد، نگرانی دیگری نیز داشت. شیر های کوهی!

هاله ای از غبار پیرامون منظومه ی دوتایی

مجموعه ی دوتایی ستاره گان BD+20 307 بخاطر داشتن مقادیر زیادی گرد و غبار در اطراف خود برای ستاره شناسان بسیار برجسته است. هاله ی گرد و غبار گرمی که این مجموعه را احاطه کرده باعث می شود این مجموع در دید فروسرخ بسیار درخشان شود. اطراف ستاره های جوانی که تنها چند میلیون سال سن دارند می توان چنین هاله هایی را یافت که سیارات در آنها شکل می گیرند، ولی عمر BD+20 307 به چند میلیارد سال می رسد که قابل قیاس با منظمومه ی خورشیدی خودمان است. میزان این گرد و غبار آنقدر زیاد است که انگار دو جسم در ابعاد سیارات – برای مثال در ابعاد زمین و زهره – در سیستم BD+20 307 با هم برخورد کرده باشند.; این یادآور رمان علمی تخیلی کلاسیکی با نام «وقتی جهان ها برخورد می کنند» است که چنین برخوردهایی را چون فاجعه ای توصیف می کند. از این که بگذریم وجود چنین برخوردی در سیستم یک منظومه ی دوتایی نزدیک به هم نشان می دهد مجموعه های سیاره ای می توانند حتی در کنار ستارگان دوتایی نیز شکل بگیرند. مجموعه ی BD+20 307 در صورت فلکی حمل قرار دارد و نزدیک به 300 سال نوری از ما فاصله دارد.

تصویر روز نجوم، یکساله شد

امروز، اول مهر و روز اعتدال پاییزی است. با امروز یک سال می شود که تصویر روز نجوم فارسی شروع به فعالیت کرده و در طول این مدت هر روز یک عکس نجومی به همراه توضیحات فارسی را روی خروجی خود قرار داده است.

موضوع آشنایی من با «تصویر روز نجوم» بر می گرده به تابستان سال پیش. سازمان فضایی ایران همایشی برگزار کرده بود درباره ی علمی نویسی در محیط وب که بیشتر مربوط به نجوم می شد. در اون همایش آقای تفرشی ناظمی هم حضور داشتند. بعد از صحبت ها و سخنرانی ها قرار شد افراد حاضز در همایش که عمدتاً خودشون صاحب یک وبلاگ یا وبسایت نجومی بودن، صفحات خودشون رو معرفی کنن تا با استاندارد های معرفی شده سنجیده بشه. من از مدتی پیشتر شروع به ارسال روزانه ی مطالب سایت «تصویر روز نجوم» انگلیسی به فارسی در وبلاگ خود کرده بودم. در لابلای این مجموعه پست ها، گاهی مطالب دیگه ای هم می ذاشتم. چون تنها بودم این کار حقیقاً مشکل بود. وقتی آدرس «گیتی بلاگ» رو برای اینکه روش قضاوت بشه گفتم و بلاگ لود شد. کمی درباره ی شکل صفحه آرایی و مسائل فنی و نوع نوشته ها صحبت شد و البته این قضیه ی عکس های روزانه هم چیزی بود که مورد توجه قرار گرفت. بعد از اتمام همایش که رفتم با آقای مولاوردی صحبتی کنم، آقای تفرشی هم حضور داشتند. اینجا بود که بهم گفتن: داریم با جمعی سعی م یکنیم سایت فارسی «تصویر نجومی روز» را راه بیندازیم، شما هم مایل هستید به این جمع بپیوندید. خب من بدون اینکه تعلل کنم جوابم رو دادم: «بله معلومه که می خوام باشم» اینطور بود که با «تصویر نجومی روز» فارسی آشنا شدم. افرادی که برای تولید محتوی این سایت دور هم جمع شده بودند رو می شناختم. اکثر افرادی بودند که در سایت قبلی مجله ی نجوم باهم کار کرده بودیم. کار به طور آزمایشی از مهر ماه شروع شد. قرار بود سه ماه کار آزمایشی داشته باشیم و بعد رسما کار رو شروع کنیم.

در اون روزها، من(بابک سلطانی)، ایلیا تیموری و بهزاد هوشمند روی سایت کار می کردیم. من و ایلیا هر کدام دو روز در هفته و بهزاد سه روز دیگر را ترجمه می کردیم و زحمت ویرایش علمی و زبانی بر عهده ی خانم شیوایی بود. مدتی بعد برای اینکه کار ویرایش بهتر انجام بشه و فشار روی خانم شیوایی هم کمتر بشه پیمان اکبرنیا هم به عنوان ویراستار به جمع اضافه شد. البته در تمام این مدت آقای ناظمی هم ویراستار تمام مطالب بودند و بر کار نظارت می کردند و آقای تفرشی هم که خب دیگه نیاز به توضیح نداره کسی بود که تمام کار را جلو می برد و راه انداز اولیه بود. در طی ماه اول ابتدا فقط متن را ترجمه می کردیم. متن ها از یک روز قبل یا دو روز قبل به دستمان می رسید و آنها را ترجمه و آماده ی انتشار می کردیم. به همین دلیل برخی متون اولیه ی سایت لینک ندارند که بعدا تصحیح شد. قرار بر این بود که تا قبل از ساعت 12 ظهر یا 1 بعد از ظهر به وقت ایران سایت به روز شده باشد. خود سایت مادر حدود ساعت 9 صبح به وقت ما به روز می شود. خانم اسکندری هم مدتی بعد به جمع افراد فعال روی سایت پیوستند. در کل تا امروز 364 عکس نجومی به همراه 364 بند توضیح فارسی در «تصویر روز نجوم» قرار گرفته است. (364، بخاطر اینکه یک روز به دلیل تغییرات فنی سایت کار نکرد). یک سال گذشت و الان کار سایت فارسی کاملا روی روال افتاده. از الان می تونم 5-6 سال آینده رو تصور کنم که پایگاه «تصویر روز نجوم» تبدیل می شه به یکی از منابع و مراجع کامل نجوم در ایران. پایگاهی که در صحت مطالبش نمی شه کرد و آنقدر مطالب گوناگون در حیطه ی نجوم و فضا داره که می تونه به عنوان یک مرجع برای هر کس مفید باشه. این دقیقا اتفاقی است که برای سایت مادر افتاده.