ققنوس روی گستره ای از یخ

دو ماه از فرود فونیکس روی مریخ می گذرد و ققنوس زمینی هنوز روی مریخ زنده است و کار می کند. شاید اگر به دقلوهای شگفتی ساز مریخ بنگریم این مدت را کم بدانیم و تصور کنیم که ققنوس تا مدت زیادی روی مریخ فعالیت خواهد کرد. خوب یادمان است که زمانی که مریخ نورد های دوقلو روی مریخ پیاده شدند، عمر آنها سه ماه برآورد شد و الان بیش از 3 سال است که در حال فعالیتند. گرچه همواره مشکلات و خطرات در کنار آنها بود.

ولی تا کنون که جان به در برده اند. ولی برای فونیکس وضع کمی فرق می کند. آقای نادری که مسئول پروژه ی مریخ نوردهای دوقلو ی ناسا بودند و اکنون مدیر کل پروژه های مربوط به مریخ آزمایشگاه پیشران جت (JPL) ناسا هستند می گویند ققنوس با توجه به عرض جغرافیایی بالایی که در آن فرود آمده نمی تواند مدت زیادی (بیش از پیش بینی) دوام بیاورد. چراکه در این مکان قدرت تابش خورشید آنقدر نیست که مریخ نشین بتواند در طی سال نیروی مورد نیاز خود را تامین کند. در واقع مریخ نوردهای دوقلو گذشته از مقاوم بودن، خوش شانس هم بودند! بارها از طوفانهای کوچک سالم گذشتند. زمانی که تصور می شد طوفانی در اطراف یکیشان پنل های خورشیدی اش را با لایه ای از غبار خواهد پوشاند و مریخ نورد آسیب می بیند؛ دقیقا عکس این موضوع روی داد و طوفان صفحات باطری های خورشیدی مریخ نورد را که لایه ی نازکی از غبار رویش بود را پاک کرد. از طرفی این دو ربات مورد علاقه ی زمینیان (چند ساخته ی دیگر دست بشر چنین محبوبیتی دارند؟ شاید تنها تلسکوپ فضایی هابل بتواند با آنها رقابت کند) از طوفان سختی جان به در بردند که جو سیاره را تاریک کرد و کار را تا جایی پیش برد که مریخ نورد روح برای مدتی حتی خاموش ماند تا در زمان مناسب دوباره از خواب برخیزد. حال فرض کنید که طوفانی حوالی ققنوس افسانه ای زمینیان روی مریخ شروع شود. با توجه به زاویه ی کم تابش خورشید آیا فونیکس خواهد توانست نیروی مورد نیاز خود را برای ادامه ی فعالیت تامین کند؟ گرچه ممکن است بعضی این توجیهات را تنها بهانه های ناسا برای معرفی ماموریت به عنوان یک ماموریت 90 روزه تصور کنند. چنان که اگر فونیکس بیش از این نتوانست به کار ادامه دهد کسی به آنها خرده نگیرد و فکر می کنند که فونیکس هم مانند مریخ نوردهای دوقلو (MRO) مدت زیادی روی مریخ فعالیت خواهد کرد. خب امیدواریم واقعا اینطور باشد. اگر تصاویر روزهای اخیر ققنوس را با تصاویر 60 روز پیشش از مریخ مقایسه کنیم نتیجه ای خارق العاده به دست می آید. احتمالا ققنوس روی گستره ی وسیعی از یخ فرود آمده است. گرچه این نتیجه گیری هنوز چندان قابل اطمینان نیست ولی احتمالش می رود. به تصویر زیر نگاه کنید. این مقایسه ای است بین عکسی که ققنوس به تازگی از سطح فرود خود گرفته و تصویری که در روز پس از فرود آن را تهیه کرده است.

به وضوح می توان تشخیص داد که سطح زیرین تغیراتی داشته است. برای درک بهتر این موضوع باید توجه کنیم که الان در نیمکره ی شمالی مریخ فصل گرم است و منطقه ای که ققنوس در آن فورود آمده دو ماه پیش زمستان را پشت سر گذاشته است. آیا یخ ها در حال آب شدند؟ این چیزی است که باید دیر یا زود منتظر جوابش باشیم. منتظر اخبار هیجان انگیز دیگری از مریخ باشید. نتایج بررسی های ققنوس هنوز کامل مشخص نشده.

لکه ی خورشیدی یا ایستگاه فضایی!؟

این یک لکه ی خورشیدی نیست بلکه ایستگاه فضایی بین المللی(فارسی) است که به طور اتفاقی در آسمان از روی خورشید می گذرد. لکه های خورشیدی یک بخش تیره ی مرکزی دارند که نیم سایه ای روشنتر آن را احاطه کرده است در ضمن لکه های خورشیدی، آرایه های باطری های خورشیدی هم ندارند! ایستگاه فضایی بین المللی(ISS)، شکلی پیچیده دارد و یکی از بزرگترین و پیشرفته ترین دستگاه های ساخت بشر است. لکه های خورشیدی روی سطح خورشید پدید می آیند و در عوض ایستگاه فضایی بین المللی به گرد زمین می چرخد. گذر ایستگاه فضایی بین المللی از برابر خورشید اتفاقی غیر معمول نیست که در طول هر 90 دقیقه یکبار زمین را دور می زند. ولی همزمانی این گذر و آمادگی تجهیزات برای ثبت آن در عکس همان زمان، نادر است. گذشته از این لکه ی تقلبی، خورشید هفته ی گذشته، از تمام لکه های واقعی خود تهی شد. از زمان شروع دوره ی کمینه ی فعالیت های خورشیدی، لکه های کمی روی خورشید دیده می شوند. همچنین در این دوره، تعداد بسیار کمتری لکه های خورشیدی در مقایسه با دهه های پیشین ثبت شدند ولی با این حال فعالیت کم خورشید در این دوره ی کمینه، چندان هم غیر عادی نیست.

راه شیری بر فراز انتوریو

وقتی چشمتان به تاریکی عادت می کند، آسمانی رویایی پدیدار می شود. مانند آسمانی که ماه قبل در «انتریو» در کانادا پدیدار شد. در همان حال تصویر بخشی از آسمان در یک آبگیر هم دیده می شد. برای شروع به سراغ پر نور ترین اجرام برویم. اجرام پر نور این تصویر ستارگان درخشان آسمان و مشتری(فارسی) هستند که سمت چپ و بالای تصویر دیده می شود. هاله ی نور حاصل از یک شهر کوپک در افق دیده می شود ولی همچنان صفحه ی کهکشان راه شیری به شکل نواری(فارسی) محو در آسمان دیده می شود، گویی در دوردست ها با افق در هم تنیده شده اند. جلوتر در این نمای زیبا، آبگیری کوچک، درختان و دیواره ای سنگی دیده می شوند و در نهایت در این شب آرام تیر ماه، آبگیر چنان آرام است که بازتابی از آسمان در آن به زیبایی نقش می بندد. این تنها نمای چند ستاره ی پرنور نیست بلکه تصویر بخشی از نوار راه شیری هم هست که در آن دیده می شود. اگر کمی دقیق تر به عکس نگاه کنیم، درمی یابیم که ستارگان رد کوچکی را در آبگیر از خود به جای گذاشته اند که در آسمان بالا دیده نمی شود. دلیل آن است که تصویر بالا در حقیقت ترکیبی است دیجیتالی از تصاویری که پی در پی توسط یک دوربین از آسمان بالا گرفته شده است. پس از اولین عکس گرفته شده، عکاس هر بار دوربین را کمی چرخانده تا ستارگان همان جای قبلی خود را حفظ کنند.

منبع یکی از سایت هایی که من در آن کار می کنم.

حلقه ی انشتین کهکشانی

حلقه ای آبی به دور یک کهکشان! به راستی چه چیزی می تواند اینگونه یک کهکشان را در بر بگیرد؟ پاسخ سرابی است حاصل از عدسی های گرانشی. در بخش چپ تصویر بالا، عکسی را می بینید که در آن گرانش(جاذبه) یک کهکشان معمولی، نور کهکشان آبی پس زمینه را در هم ریخته. سمت راست تصویر در دو بخش حالت های معمولی تری را می بینید. همچنین ممکن است کهکشان دوردست به شکل حلقه درآمده باشد ولی نوع قرار گیری این یکی بسیار زیبا است. کهکشانی پشتی به صورت حلقه ای تقریبا کامل به گرد کهکشان جلویی درآمده است. چنین حلقه هایی که از اثری عدسی گونه پدید می آیند، آلبرت انشتین نزدیک 70 سال قبل، پیش بینی کرده بود به همین دلیل حلقه هایی نظیر SDSSJ1430 را امروزه، حلقه ی انشتین می نامیم. SDSSJ1430 در طی پروژه ی نقشه برداری دیجیتالی «اسلوان» آسمان با دوربینی پیشرفته (SLACE) کشف شده است. SLACE پروژه ای رصدی است که به بررسی مجدد گزینه های مشکوک به عدسی های گرانشی می پردازد که در نقشه برداری دیجیتال آسمان «اسلوان» (SDSS) با استفاده از دوربین یشرفته ی ACS تلسکوپ فضایی هابل پیدا شده بودند. عدسی های گرانشی قدرتمندی مانند SDSSJ1430 فراتر از چیزهایی نادر در آسمان هستند. این مجموعه ها خواص مختلفی را چنان در هم جای داده اند که دانشمندان می توانند با بررسی آنها هم مقدار جرم و هم مقدار ماده ی تاریک کهکشان جلویی را که به شکل یک عدسی عمل کرده، تعیین کنند. با توجه به اهمیت این مجموعه ها داده های حاصل از پروژه ی SLACS اکنون در حال بررسی هستند تا برای مثال تعیین کنند که چه کسری از مواد یک کهکشان را ماده ی تاریک تشکیل می دهد. اولین تصویر فرعی سمت راست، یک شبیه سازی کامپیوتری را نشان می دهد که شکل حقیقی کهکشان آبی پس زمینه را بدون اثر عدسی گرانشی نشان می دهد و همچنین نمای دیگر، تصویر کهکشان جلویی بدون حلقه ی کهکشان پشتی است و در نهایت تصویر آخر حلقه ی تحت تاثیر عدسی گرانشی کهکشان جلویی را نشان می دهد.

مرکز IC 1805

ابرهای کیهانی در قلب سحابی نشری IC 1805، اشکال زیبایی را پدید آورده اند. این نقش های زیبا را باد ها و تابش های قوی حاصل از ستارگان پرجرم، داغی پدید آورده که به تازگی در خوشه ی ستاره ای آن متولد شده اند. در این نمای رنگی از آسمان می توان این خوشه را در سمت راست دید که تنها یک و نیم میلیون سال سن دارد و در امتداد آن می توان هیولای تاریکی را دید که ابری است از غبار های تیره که جلوی نور سحابی اتم های درخشان را می گیرد. همنشینی اجرامی که یکی با تلسکوپ های کوچک و دیگری با تلسکوپ های بزرگ دیده می شود. گستره ای این تصویر نزدیک به 15 سال نوری است و در آن درخشش اتم های هیدروژن با رنگ سبز، اتم های گوگرد با رنگ قرمز و اتم های اکسیژن با رنگ آبی مشخص شده است. این تصویر عریض تر نمای ساده تری از IC 1805 را نشان می دهد. پوشته ی خارجی مواد آن دلیل نامی است که به آن داده اند! سحابی قلب. IC 1805 در فاصله ی 7500 سال نوری از ما و در صورت فلکی ذات الکرسی جای گرفته است.

منبع

مجموعه ي برخوردي

آينده ي اين كهكشان ها چه خواهد بود؟ كهكشانهاي مارپيچي NGC 5426 و NGC 5427 به شكلي خطرناك به هم نزديك شده نزديك شده اند. برخوردي(فارسي) در حال وقوع است كه هريك مي توانند پيروز آن باشند. در بيشتر مواقع زماني كه كهكشان ها برخورد مي كنند، كهكشان بزرگتر، كهكشان هاي كوچك را مي بلعد. اما زماني كه دو كهكشان تقريبا هم اندازه به هم برخورد مي كنند، هر يك در فضا گسترش مي يابند؛ با بازوهايي گسترده و هسته اي متمركز در ميان. اگر در زمان ده ها ميليون سال به جلو برويم در روند برخورد، ستارگان در وضعيتي مشابه بدون برخورد از كنار هم عبور مي كنند و نيروهاي كشندي، مجموعه هايي از گازهاي گداخته را پديد مي آورند كه از درون آنها ستارگان جديد متولد مي شوند. بررسي هاي دقيقي كه روي اين عكس كه توسط تلسكوپ جنوبي 8 متري جميني در شيلي گفته شده، نشان مي دهد، پلي از مواد هم اكنون اين دو هيولا را به هم وصل كرده است. اين كهكشان ها در فاصله ي 90 ميليون سال نوري از ما در صورت فلكي سنبله جاي گرفته اند و گستره ي آنها در كيهان 130 هزار سال نوري است. اين مجموعه را با نام Apr 271 كهكشان راه شيري ما هم پنج ميليارد سال ديگر برخورد مشابهي را به همسايه ي كهكشاني مان، آندرومدا خواهد داشت.

APOD

M16 و سحابی عقاب

M16 گستره ای است در کیهان که توسط گازهای گداخته ی زاینده ی ستارگان احاطه شده و آن را با نام «سحابی عقاب» هم می شناسیم. این تصویر دقیق، جزئیات فوق العاده ای از ساختار های درونی این سحابی را نشان می دهد. ساختارهایی(فارسی) که با عکس های زیبای هابل معروف شده اند. ستون های چگال و پر از گرد و غباری که در میانه ی تصویر جای دارند و آنها را «خرطوم فیل» و «ستون های آفرینش» می نامیم. این ستون های گستره ای به وسعت چند سال نوری دارند ولی در حال انقباض هستند و در نهایت به تولد یک ستاره منتهی خواهند شد. تابش های قدرتمند خوشه ی ستاره ای، مواد کناره های ساختار را فرسایش داده و ستاره های در حال تشکیل درون آن را آشکار می کند. در امتداد همین ستون ها در سمت چپ و بالاتر در تصویر، ناحیه ی زایشی دیگری وجود دارد. ستونی از گرد و غبار که با نام «روح سحابی عقاب»(فارسی) شناخته می شود. M16 و سحابی عقاب در فاصله ی 7000 سال نوری از ما در کیهان جای گرفته اند و هدف های آسانی در منطقه ای غنی از سحابی ها برای جویندگان آسمان با دوربین های دوچشمی و تلسکوپ های کوچک به حساب می آیند. این مجموعه در صورت فلکی مار جای دارد.

تغییر اندازه ی مریخ در آسمان

آیا مریخ همواره در آسمان یکسان دیده می شود؟ خیر، زمین و مریخ هر دو به گرد خوردشید، می گردند و در طی این حرکت نزدیک و دور شدن آنها از هم باعث می شود قطرظاهری مریخ در آسمان زمین کم و زیاد شود. تصویر فوق در «انسشد» (Enschede) واقع در هلند و از ترکیب 30 عکس در طی سال گذشته و امسال (2007 و 2008 میلادی) به دست آمده است که تمامی آنها با یک بزرگ نمایی گرفته شده اند. زمانی که زمین و مریخ در طرف های مختلف خورشید واقع شده اند، مریخ نسبت به سایر مواقع کوچکتر دیده می شود. از طرفی دیگر، زمانی که مریخ و زمین بهم نزدیک هستند، مریخ بزرگ تر و درخشانتر دیده می شود. در تابستان سال 1382 (آگوست سال 2033 میلادی)، مقابله ی زمین و مریخ، دیدن بزرگترین مریخ دوران معاصر را از روی زمین در پی داشت. ما هیچگاه از مریخ هلالی نخواهیم دید، چراکه مریخ نسبت به زمین از خورشید دورتر است. همچنین در تصاویر بالا؛ کلاهک قطبی، خاک های تیره و روشن و ابرها را می توان در مریخ دید. همچنین در عکس های اول می توان یک طوفان شن که سیاره را در بر گرفته هم تشخیص داد. مقابله ی بعدی زمین و مریخ، وقتی زمین در حرکت مداری از مریخ جلو تر برود روی می دهد و زمان آن سال 1389 خواهد بود.

ژرفای NGC7331

NGC 7331 بزرگ است، زیباست و بارها با راه شیری(فارسی) ما مقایسه شده. در صورت فلکی «فرس اعظم»(اسب بزرگ) و با فاصله ی 50 میلیون سال نوری از ما در آسمان جای گرفته. NGC 7331 مدتها پیش و در ابتدا به عنوان یک «سحابی مارپیچی» شناخته شد و در حقیقت یکی از درخشانترین کهشکان های آسمان است ک در فهرست معروف شارل مسیه در قرن هجدهم قرار نگرفت. بخاطر وضعیت قرار گیری مایل کهکشان نسبت به خط دید مستقیم ما، نوردهی های با مدت بالای تلسکوپی از آن، تصاویری عمیق را پدید می آورند. در این عکس، حضور کهکشان های دوردست در پشت این جهان جزیره ای، ژرفای دید را بهتر نشان می دهد. کهکشان هایی که پشت NGC 7331 دیده می شوند، تقریبا یک دهم آن هستند و همینطور فاصله ی آنها از ما بسیار بسیار بیشتر از NGC 7331 است. حدود 10 برابر دورترند. همنشینی آنها در آسمان با NGC 7331 کاملا اتفاقی است. این گروه ظاهری از کهکشان ها را با نام «دیر لیک» (Deer Lick) یا «چشمه ی شور» هم می شناسیم.

کالوریس

اینجا، گستره ی برخوردی «کالوریس» یکی از محوطه های برخوردی باستانی منظومه ی شمسی مان در عطارد است. محوطه ای که از برخورد سنگ های سرگردان سیارک گونه در ابتدای تولد منظومه پدید آمده است. گستره ی این محوطه نزدیک به 1500 کیلومتر مربع است و رنگ زردی که در تصویر نهفته، از تشدید رنگ حقیقی سیاره پدید آمده است. اطلاعات مربوط به این عکس از اولین پرواز کاوشگر «مسنجر» بر فراز عطارد در 24 دی ماه سال گذشته و به کمک ابزار MDIS بدست آمده اند. گمان می رود لکه های نارنجی رنگی که در کناره های این پهنه ی وسیع دیده می شود، حاصل گدازه هایی باشند که از آتشفشان ها بیرون می آیند. مدارک جدید نشان می دهد این سطوح صاف روی عطارد زمانی گذرگاه گدازه های سوزان بودند. از دیگر کشفیاتی که کاوشگر مسنجر درباره ی عطارد انجام داده می توان به کشف شواهدی دال بر وجود میدان مغناطیسی مانند زمین در اطراف عطارد،اشاره کرد که حاصل فرایند مولد-مانندی در هسته ی بزرگ سیاره است. همچنین دریافتیم که پوسته ی سیاره ی پس از خنک شدن هسته ی آن به شکل معنی داری منقبض شده است.

APOD FARSI

در قلب خوشه ی سنبله

خوشه ی کهکشانی سنبله، نزدیک ترین خوشه ی کهکشانی به کهشان ما، راه شیری است. این خوشه چنان نزدیک است که وسعت آن در آسمان نزدیک 5 درجه است (تقریبا معادل 10 برابر گستره ی ماه کامل در آسمان). قلب این خوشه در فاصله ی 90 میلیون سال نوری از ما در کیهان جای گرفته و با این فاصله نزدیکترین خوشه ی کهکشانی به ما به حساب می آید. این خوشه بالغ بر 2000 کهکشان را در خود جای داده است و نیروهای کشندی آن روی کهکشان های خوشه ی محلی، که راه شیری خودمان(فارسی) هم در آن قرار دارد تاثیر می گذارد و و آنها را به سمت خود می کشد. خوشه تنها کهکشان هایی پر از ستاره ندارد. این کهشکان ها گازهای فراوان و گداخته ای دارند که در طول موج اشعه ی ایکس تابش می کنند. نوع حرکت کهکشان ها نشان می دهد که ماده ی تاریک زیادی - بیش از تمام آنچه ما از ماده ی آشکار(مرئی) می بینیم - در این مجموعه وجود دارد. تصویر بالا که قلب خوشه ی کهکشانی سنبله را نشان می دهد، اجرام مسیه ی درخشانی را در خود جای داده است. مثل چشمان مارکاریان در بالا، سمت چپ و M86(فارسی) کمی بالاتر و سمت راست مرکز تصویر، M84 در سمت راست که به زیبایی کهکشان مارپیچی NGC4388 در پایین و سمت راست می بینیم.

APOD (Farsi)

در قطب جنوب زمین که باشید این نمای نفس گیر آسمان، بالای سرتان خواهد بود. در سمت راست و بالا چهار ستاره ی نورانی، محدوده ی صورت فلکی معروف صلیب جنوبی را نشان می دهند که به آن چلیپا هم می گویند. ستاره ی بالایی این صورت فلکی، ستاره ای نارنجی است که با نام گامای چلیپا شناخته می شود. نواری از مواد و گرد و غبار و ستارگان(فارسی) که در مرکز تصویر دیده می شود، بخشی از کهکشان راه شیری ما است. کمی پایین تر از صلیب جنوبی، به سمت چپ که برویم سحابی معروف گونی زغال جای گرفته و در سمت دیگر تصویر گاز های درخشان، سحابی شاه تخته (سحابی کارینا)(فارسی) دیده می شود. صورت فلکی صلیب جنوبی چنان معروف است که حتی در پرچم استرالیا هم نقش بسته است.